Τετάρτη, 8 Σεπτεμβρίου 2010

Σεπτεμβριανά ...55 χρόνια μετά

"Μη μιλάτε Ελληνικά, είναι επικίνδυνο". Το ύφος προστακτικό και συνάμα φοβισμένο. To βλέμμα της μαυροφορεμένης κυρίας με την τρεμάμενη φωνή πανικόβλητο. Αφορμή στην αντίδραση της ηλικιωμένης Ρωμιάς στάθηκε μια κουβέντα στα Ελληνικά, σε κεντρικό δρόμο της Πόλης.
Σε διαφορετική χρονική στιγμή και λίγα μέτρα πιο πέρα, μια άλλη Ρωμιά, ακολουθόντας τον δρόμο της νοσταλγίας, επισκέπτεται τη γειτονιά που μεγάλωσε και έζησε τα παιδικά της χρόνια. Συγκίνηση για όλα αυτά που είχε την ευκαρία να βιώσει στο μαχαλά της και αγανάκτηση για όσα δεν πρόλαβε. Τα λάθη του παρελθόντος και η αβεβαιότητα του μέλλοντος οδήγησαν αυτή και την οικογενειά  της στη  ξένη Ελλάδα.
Δύο διαφορετικές ιστορίες - αποτέλεσμα των ίδιων θλιβερών γεγονότων που διαπράχτηκαν στην Κωνσταντινούπολη στις 6 και 7 Σεπτεμβρίου του 1955. Τα Σεπτεμβριανά, είναι μια από τις μελανότερες σελίδες της Νεότερης Τουρκικής Ιστορίας. Η ανάγκη για εθνική ομοιογένεια και οικονομικές ανακατατάξεις στο εσωτερικό της χώρας ήταν η αρχή του τέλους για την εύρωστη Ρωμέικη κοινότητα της Πόλης. Μια σκηνοθετημένη τοποθέτηση "βόμβας" στο τουρκικό προξενείο της Θεσσαλονίκης (φημολογείται ότι έζησε σε αυτό ο Κεμάλ Ατατούρκ), αναληθή πρωτοσέλιδα με παχιαίους τίτλους, οργισμένες ομιλίες της τουρκικής ένωσης "Η Κύπρος είναι τουρκική", ο αγγλικός δάκτυλος και οι χειραγωγημένες ορδές της Ανατολίας είναι μερικά από τα σημεία κλειδιά της υπόθεσης. Τα γεγονότα εκτός από την Ρωμέικη κοινότητα εππηρεάζουν έμμεσα άλλες κοινότητες στην Πόλη όπως επίσης και την μουσουλμανική κοινότητα της Θράκης. Χιλιάδες Έλληνες μουσουλμάνοι υπήκοοι χάνουν την ιθαγενειά τους από το άρθρο 19 του κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας, που δημιουργείται το 1955 και βρισκόταν σε ισχύ μέχρι και το 1998 (!). Μεγάλος αριθμός επίσης εγκαταλείπει τις πατρογονικές του εστίες επειδή φοβάται τα αντίποινα της Ελληνικής κυβέρνησης.





Ο θύτης βρέθηκε στο πρόσωπο του "άτυχου" 13ου πρωθυπουργού της Τουρκίας που απαγχονίστηκε στο νησί Ίμραλι αποκαθιστώντας (sic) την ιστορική αδικία. Ο κοινωνικός και πολιτισμικός ιστός της Πόλης διαρρηγνύεται. Ο εξέχων κοσμοπολιτισμός της χάνεται. Οι εσωτερικοί μετανάστες καταφθάνουν κατά χιλιάδες της επόμενες δεκαετίες και γίνονται οι νέοι κάτοικοι της πόλης. Οι αστοί "λευκοί  Τούρκοι" των κεμαλιστικών αξιών αναγκάζονται να μοιράζονται τις συνοικίες του κέντρου με "ανεπιθύμητους άξεστους" γείτονες που υποβαθμίζουν τις ιστορικές (τους) γειτονίες.Αρχές του 21ου αιώνα τηλεοπτικές σειρές και κινηματογραφικές ταινίες αρχίζουν να κάνουν άμεσες αναφορές στα ντροπιαστικά γεγονότα. Η ταινία Φθινοπωρινή οδύνη είναι το λαμπρότερο παράδειγμα εξ αυτών και πραγματεύεται μια ιστορία αγάπης ενός Τούρκου και μίας Ρωμιάς που εξελίσσεται στην ταραγμένη αυτή περίοδο. Η εν λόγω ταινία βασίστηκε στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Yilmaz Karakoyunlu,  μυθιστόρημα που δυστυχώς όμως αναπαραγάγει τα στερεότυπα καλός Τούρκος (αγωνιστής) - κακή Ελληνίδα (ιερόδουλη) στους πρωταγωνιστικούς ρόλους, όπως τα περισσότερα Ελληνικά και Τουρκικά μυθιστορήματα της εποχής, που φιλοξενούν αλλόδοξους ήρωες . Η υπέρμετρη προβολή καταφέρνει να εξικοιώσει μεγάλη μερίδα του τουρκικού λαού με τα φαντάσματα του παρελθόντος.




Χτές το μεσημέρι, ημέρα συμπλήρωσης 55 χρόνων από τα θλιβερά γεγονότα των Σεπτεμβριανών, το ίδρυμα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων διοργάνωσε πορεία διαμαρτυρίας στο σημείο που ξεκίνησαν όλα, στην Πλατεία Τάκσιμ. Το συγκεντρωμένο πλήθος κρατόντας κάρτες με τον θλιβερό απολογισμό των καταστροφών εκείνης της νύχτας και με λουλούδια θέλησαν να φωνάξουν "ποτέ ξανά", ενάντια στην άδικη πολιτική που ασκήθηκε εκείνη την περίοδο στην Ρωμέικη κοινότητα. Η πορεία ξεκίνησε γύρω στη μία το μεσημέρι και διαλύθηκε ειρηνικά μισή ώρα αργότερα στην πλατεία Γαλατάσαράι στην Μεγάλη οδό του Πέρα.Την πορεία συνόδευε ένα μεγάλο πανό που απεικόνιζε μερικές φωτογραφίες από το εξαγριωμένο πλήθος που διέλυε τις Ρωμέικες περιουσίες το βράδυ της 6ης Σεπτεμβρίου 1955 στην Μεγάλη Οδό και έγραφε "6 - 7 Σεπτεμβρίου 1955 -  Ημερομηνία που μας κάνει να ντρεπόμαστε." Κατά την διάρκεια της πορείας ακούστηκαν μυνήματα για την αδερφοσύνη των διαφορετικών εθνοτήτων που ζούν στην Τουρκία και το σύνθημα "Ποτέ ξανά" στα Ελληνικά και τα Τουρκικά. Στη διάρκεια της διαμαρτυρίας η πορεία στάθηκε έξω από το Σισμανόγλειο Μέγαρο*, όπου χειροκροτόντας εναπόθεσε τριαντάφυλλα και γαρίφαλα έξω από τις θύρες του.





 Αυτό που έκανε τρομερή εντύπωση ήταν η τρομερή άγνοια των περαστικών, που συνεχώς ρωτούσαν να μάθουν τι ακριβώς αντιπροσωπεύει η πορεία αλλά και η παντελής έλλειψη κάποιου αντιπροσώπου ή διαδηλωτή από την Ρωμέικη κοινότητα. Στην συγκεκριμένη ερώτηση εκπρόσωπος του ίδρυματος μου απάντησε ότι προφανώς οι λόγοι που δεν παρευρέθηκαν μέλη απο την Ρωμέικη κοινότητα είναι το μικρό πλήθος Ρωμιών, που συνεχίζει να διαμένει ακόμα στην Πόλη, αλλά και ο φόβος που ενδεχομένως μπορεί να νιώθουν. Σύμφωνα με δηλώσεις της κυρίας Γκιουνάισου, εκπροσώπου του ιδρύματος, παρόμοιες εκδηλώσεις για την μνήμη αυτής της θλιβερής επετείου έχουν ξεκινήσει από το ίδρυμα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ήδη από το 1998 με κάποια έκθεση φωτογραφίας που είχε διοργανωθεί τότε. Ο προεδρος του Ιδρύματος στο τέλος της πορείας παρέθεσε ομιλία όπου αναφέρθηκε στα Σεπτεμβριανά ως "μυστική επιχείρηση του κράτους".






.............................................................................................



  • Κατά τη διάρκεια των Σεπτεμβριανών σύμφωνα με επίσημα στοιχεία υπολογίζεται ότι 37 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους,
  • 400 γυναίκες υπέστησαν βιασμό 
  • Ανάμεσα σε πολλών ειδών βιαιοπραγίες ασκήθηκε περιτομή με μαχαίρι σε κληρικούς. 5137 κτίρια κάηκαν ή καταστράφηκαν μερίκώς ή ολοσχερώς.
  • 73 εκκλησίες ρημάχτηκαν
  • 26 εκπαιδευτήρια καταστράφηκαν ενώ καταλήθηκαν πολλά νεκροταφεία
* Σισμανόγλειο Μέγαρο = το μοναδικό κτίριο στην Κωνσταντινούπολη που ανήκει στο Ελληνικό κράτος και βρίσκεται στην Μεγάλη Οδό του Πέρα (Istiklal Caddesi). Φιλοξενεί πλήθος εκδηλώσεων της Ρωμέικης κοινότητας και της Ελλάδος. Τέλος χρησιμοποιείται και ως προξενική κατοικία.

6 σχόλια:

  1. Το Σισμανόγλειο αποκτήθηκε από το Ελληνικό Δημόσιο, χάρη στην πρόνοια που είχε ο τότε ΥΠΕΞ και σημερινός Πρωθυπουργός, ο Γ.Παπανδρέου, και στη στήριξη που βρήκε το αίτημά του από τον μακαρίτη Ισμαήλ Τζεμ, κοσμοπολίτη τότε ΥΠΕΞ της γείτονος. Εξαιρετικά ενδιαφέρον ποστ, Κων-νε!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Πολύ ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία! Μπράβο στους συμμετέχοντες!
    Ευχαριστούμε πολύ Νεοπολίτη για την ανταπόκριση!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Σημαντικό,αλλά τώρα για την ελληνική μειονότητα είναι πια αργά.Αυτούς όμως,που ακόμα προλαβαίνουν να σώσουν οι απλοί Τούρκοι από την εθνοκάθαρση που διαπράττει συστηματικά το κράτος τους,είναι οι Κούρδοι.Μπορούν άραγε να αγωνιστούν γι'αυτούς;;;

    Δημήτρης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Δημήτρη αρχίκα προτείνω να μην προδικάζεις τα πράγματα. Η ρωμέικη μειονότητα στην Πόλη έχει πραγματικά κατακερματιστεί αλλά δεν μπορείς να την θεωρήσεις τετελεσμένο πράγμα. Κατά την γνώμη μου υπάρχουν ακόμα τρόποι μετεξελιξής, όσο ρομαντικό και αν ακούγεται αυτό. Παρ'όλα αυτά η αφύπνιση και η ενημέρωση του ανυποψίαστου κόσμου από μόνο του ως κίνηση είναι πολύ σημαντική υπόθεση.
    Όσο για τους Κούρδους υπάρχουν ισχυρές οργανώσεις ακτιβιστών που πολεμούν για τα δικαιωματά τους. Ευτυχώς η τουρκική πολιτική δίνει μεγάλα βήματα προόδου τα τελευταία χρόνια.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Μακάρι να υπάρχουν ακτιβιστές που θα αφυπνίσουν κι άλλους πολίτες.Στην τουρκική πολιτική όμως,σ'αυτά τα θέματα,δεν πιστεύω καθόλου,εξαιτίας όσων έχουμε δει ως τώρα.Στο χέρι τους,πάντως,είναι να αποδείξουν το αντίθετο,με πράξεις βέβαια,όχι λόγια.
    Δημήτρης

    ΑπάντησηΔιαγραφή